السيد موسى الشبيري الزنجاني
6360
كتاب النكاح ( فارسى )
را از شيخ خود ، محمد بن يحيى شروع مىكند كه طبعاً معلق نمىشود . احمد بن الحسين كه در طريق همه نسخههاى تهذيب آمده به احتمال زياد احمد بن الحسن باشد . زيرا محمد بن على بن محبوب روايات زيادى از احمد بن الحسن دارد كه مراد احمد بن الحسن بن على بن فضال است و فطحى توثيق شده مىباشد . گرچه محمد بن على بن محبوب در مواردى از احمد بن الحسين نيز روايت دارد ولى در آن موارد كه تهذيب از احمد بن الحسين نقل كرده ، در استبصار از احمد بن الحسن نقل مىكند و در واقع نقل محمد بن على بن محبوب از احمد بن الحسين به صورت غير مردد ثابت نيست . ولى اگر همانطور كه تهذيب نقل كرده ، در واقع احمد بن الحسين باشد مراد احمد بن الحسين بن سعيد است كه توثيق نشده است . زيرا او در زمره كسانى است كه توسط ابن وليد و ابن نوح و صدوق از رجال نوادر الحكمة مستثنى شده و آنان رواياتش را قابل قبول و اعتماد ندانستهاند . كتاب نوادر الحكمة قبل از كتاب كافى مرجع فقهاى اماميه بوده و مؤلف آن محمد بن احمد بن يحيى بن عمران اشعرى است . درباره او نوشتهاند : ثقة الا انه يروى عن الضعفاء . زيرا در مواردى روايات غير قابل عمل دارد و گاهى از ضعفا نقل روايت كرده است . مشايخ قمىها پس از تحقيق درباره رجالى كه وى از آنان نقل مىكند 28 نفر از آنان را مستثنى كرده و رواياتى را كه محمد بن احمد بن يحيى از آنان نقل كرده فاقد اعتبار دانستهاند . البته اين امر مربوط به مطلق روايات وى مىباشد و به رواياتى كه در كتاب نوادر الحكمه آورده اختصاص ندارد . لذا اگر مانند كتاب نجاشى و شيخ به جاى تعبير مستثنيات نوادر الحكمة ، از تعبير مرويات محمد بن احمد بن يحيى استفاده شود ، براى اينكه بدانيم از مستثنيات است يا جزء الباقى بعد الاستثناء مىباشد ، لزومى ندارد اثبات كنيم كه روايت از كتاب نوادر الحكمة برداشته شده است . قاسم بن محمد الجوهرى نيز مورد بحث است ، ولى ما او را ثقه مىدانيم . على